Author: Yonas Habesha

 (Oct. 9, 2026 |Addis Ababa) -The Federal Public Procurement and Property Authority (FPPPA) hosted a high-level public sector delegation from Nigeria today for a 3rd round of experience sharing focused on Ethiopia’s Electronic Government Procurement (e-GP) system.
The visit served as a study tour for Nigerian officials to learn from Ethiopia’s digital transformation in public financial management, transparency, and market competition.
Delivering the welcoming speech and main briefing, Mr. Yafet Mekonin, e-GP Project Manager at FPPPA, welcomed the Nigerian delegates and presented key operational achievements and reform strategies driving the platform. He highlighted that the e-GP system serves as a foundational component of the national Digital Ethiopia initiative, driven directly under the executive agenda of Prime Minister Abiy Ahmed (Dr.) to build a modern digital economy.
During his presentation, Mr. Yafet emphasized that digital transformation requires more than technology alone, rather it needs Legal & Regulatory Foundation, Institutional Ownership & Capacity Building, Standardized Bidding Documents, infrastructure and other crucial things to sustain. He maintained that the ultimate goal of e- GP is Value for Money.
Updating the delegation on deployment progress, Mr. Yafet reported that 100 percent of Federal Budgetary Institutions have fully implemented the e-GP platform. At the regional level, three regions are currently operating in the pilot stage, while the remaining seven regions have adapted the framework and are preparing for full rollout.
The session concluded with the Nigerian delegation commending Ethiopia’s rapid progress in digitalizing public procurement, noting that the experience provides valuable practical insights for public sector reform and financial governance in Nigeria.

(መስከረም 20/2019 ዓ.ም| አዲስ አበባ)– የፌዴራል የመንግስት ግዥ እና ንብረት ባለስልጣን በመንግስት ግዥ ስርዓት ውስጥ ቁጥጥርን፣ ህግ አክባሪነትን እና የስነ-ስርዓት ትክክለኝነትን ለማጠናከር ለክልል ግዥ ተቆጣጣሪ አካላት የግንዛቤ ማስጨበጫ ስልጠና መስጠት ጀምሯል።

ስልጠናውን በንግግር የከፈቱት የባለስልጣኑ ምክትል ዋና ዳይሬክተር አቶ ምኒሊክ ሳሙኤል የመንግስት ግዥ በሀገር ግንባታ ውስጥ ያለውን ስትራቴጂካዊ ሚና አብራርተዋል። አቶ ምኒሊክ አክለውም የስልጠናው ዋና ዓላማ የአሰራር ክፍተቶችን መለየት፣ ከፈተናዎች መማር፣ የማስተካከያ እርምጃዎችን መውሰድ እና የህግ ተገዥነትን ማስፈን መሆኑን ጠቅሰው ተሳታፊዎች መድረኩን ለልምድ ልውውጥ እና ለጋራ ተግባቦት እንዲጠቀሙበት ጥሪ አቅርበዋል።

የመክፈቻ ንግግሩን ተከትሎ የባለስልጣኑ የፕሮጀክት አስተባባሪ አቶ ጸጋዬ አበበ በህጋዊነት ኦዲት (compliance auditing) ላይ ገለጻ አቅርበዋል። አቶ ጸጋዬ በማብራሪያቸው ጥብቅ የኦዲት አሰራር የህዝብን እምነት ለማጠናከር፣ ብልሹ አሰራርንና የጨረታ ማጭበርበርን ለመከላከል እንዲሁም የመንግስት ገንዘብ ተገቢውን ዋጋ እንዲያገኝ ለማስቻል ወሳኝ መሆኑን አስገንዝበዋል።

በአሁኑ ሰዓት በባለስልጣኑ የክዋኔ እና ህጋዊነት ኦዲት መሪ ስራ አስፈጻሚ አቶ አዲስ ጎዳና በኦዲት ክንውንና በተሳታፊዎች ሚና ላይ ገለጻ እያደረጉ የሚገኙ ሲሆን ስልጠናው ነገም በተለያዩ ጉዳዮች ላይ ተጠናክሮ የሚቀጥል ይሆናል።

(Sep. 25/2026|Addis Ababa) – In a major effort to strengthen African institutional cooperation and modernize public financial systems, a high-level delegation from Nigeria’s public sector came to Ethiopia to discuss with the Federal Public Procurement and Property Authority of Ethiopia (FPPPA). The visit served as a peer-learning platform designed to enhance transparency, accountability, and market competition across two of Africa’s largest public sectors.

At the moment who make a welcoming speech, FPPPA Deputy Director Mr. Menelik Samuel set the tone for the meeting by emphasizing that the engagement extended far beyond a technical study tour. He framed the discussion as a vital exercise in peer learning and practical knowledge exchange between two large, diverse nations facing shared governance objectives. Mr. Menelik noted that both countries share critical questions on how to make procurement more efficient, strengthen transparency, boost supplier participation, and manage public property responsibly throughout its entire lifecycle.

“For us, e- GP is not simply about electronic tendering. It is a broader governance and public financial management reform,” Mr. Menelik stated, emphasizing that success in digital transformation requires more than technology alone. He underscored that strong institutions, appropriate legal frameworks, capable personnel, stakeholder engagement, and local ownership remain the true backbone of lasting reform.

After the opening speech, the e-GP project manager Mr. Yafe Mekonin reflect facts, achievements, platforms, challenges, mitigation plans taken and other issues related to e- GP- Ethiopia. In his presentation, he highlighted the rapid growth of Ethiopia’s Electronic Government Procurement (e-GP) platform. Specially, he mentioned that e- GP launched in 2019 as a pilot project across nine entities, the system has expanded into a Federal-wide platform processing nearly 100 percent of Federal tenders electronically across more than 126,000 processed tenders. With over 142,000 suppliers registered, the digital transition has already delivered a 15 percent reduction in public spending costs by cutting administrative overhead, paperwork, and transit times.

The system integrates directly with national infrastructure, including IFMIS, tax databases, business registration systems, Telebirr, the Fayda National Digital ID and other system.
During this discussion, delegates addressed critical operational challenges, including infrastructure constraints, data silos, and institutional resistance to digital adoption. FPPPA officials explained their strategies for overcoming these hurdles through nationwide training, stakeholder dialogues, e-learning initiatives, and structured supplier on boarding. Looking to the future, the authority outlined plans to expand regional adoption, digitalize public property management, and introduce Artificial Intelligence under human supervision to strengthen cyber security, detect fraud, and maintain data integrity.

In the closing remarks at the end of the session, Mr. Menelik expressed gratitude to the Nigerian delegation for their active participation and insightful questions. Reaffirming that the initiative was a two-way learning experience, he voiced confidence that the dialogue would foster ongoing technical cooperation and strengthen institutional relationships aimed at building more transparent and effective procurement systems across Africa.

አቶ መላኩ ፡ የማንዋሉ ዋና ዓላማ በፌደራል መንግሥት ተቋማት ውስጥ የሚፈጠሩ ወይም የሚገኙ ጊዜያቸው ያለፈባቸው አደገኛ ኬሚካሎችና የኬሚካል ውጤቶች፤ ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ የኤሌክትሮኒክ ዕቃዎች፤ መድኃኒቶች፤ ጨረራ አመንጭ ቁሳቁሶች፤ የኢንዱስትሪ ዝቃጮች፤ የግብርና ኬሚካሎች እና ሌሎች አደገኛ ተረፈ ምርቶች ከወጡበት እስከ መጨረሻ አወጋገዳቸው ድረስ (Cradle-to-Grave) ያለውን አጠቃላይ የሕይወት ዑደት የሰውን ጤና፣ የአካባቢ ደህንነትንና ሕጋዊ መስፈርቶችን ባከበረ መልኩ እንዲተዳደሩ የሚያስችል ወጥና የሕግ ማዕቀፎችን የተከተለ የአሠራር ሥርዓት መዘርጋት ነው።

ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ ማኑዋሉ ዘርፈ ብዙ ዝርዝር ዓላማዎችንም ያካተተ ነው። ከእነዚህ ውስጥ የሚጠቀሱት የሚከተሉትን ይመስላሉ፡፡ በጤናና በአካባቢ ጉዳት ሊያስከትሉ የሚችሉ ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ ንብረቶች ከመነሻ መለየት፣ መመደብ፤ በየደረጃው መመዝገብ፣ ማከማቸት፣ እና ማጓጓዝ ጨምሮ እስከ መጨረሻ አወጋገዳቸው ድረስ ያለውን ሰንሰለት የተቀናጀ፣ ግልጽ እና ተጠያቂነት የተረጋገጠበት ሥርዓት ውስጥ እንዲያልፉ ማድረግ፤ የመንግሥት ንብረት አወጋገድ ሥርዓት ከአካባቢ ጥበቃ መርሆዎች ጋር ማጣጣም፤ በጤናና በአካባቢ ጉዳት ሊያስከትሉ የሚችሉ ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ ንብረቶች በጥብቅ ቁጥጥርና በልዩ የአወጋገድ ሥርዓት እንዲመሩ ማድረግ፤ ከግዢ ዕቅድ ዝግጅት ጀምሮ እስከ መጨረሻ አወጋገድ ድረስ ባለው ዑደት ውስጥ የአካባቢ ተፅዕኖን መቀነስ፣ የቆሻሻ መጠንን መገደብ (Reduce)፤ መልሶ መጠቀምን (Reuse)፤ ሪሳይክል (Recycle) ማድረግን እና ዘላቂ የንብረት አጠቃቀም ባህልን በፌዴራል ተቋማት ውስጥ ማስረፅ፤ በሁሉም የፌዴራል ተቋማት ውስጥ የሚፈጠሩ፣ የሚከማቹ፣ የሚጓጓዙ እና የሚወገዱ በጤናና በአካባቢ ጉዳት ሊስከትሉ የሚችሉ ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ ንብረቶች በተመለከተ ዲጂታላይዝ የሆነ የተሟላ መረጃ፣ የሪፖርት አቀራረብ እና የሕግ ተገዢነት ክትትል ሥርዓት መፍጠር ነው፡፡

ከዚህ በተጨማሪ በጤናና በአካባቢ ጉዳት ሊያስከትሉ የሚችሉ ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ ንብረቶች አያያዝ ጉድለት ምክንያት ሊከሰቱ የሚችሉትን የሥራ ቦታ አደጋዎች፣ የኬሚካል መፍሰስ እንዲሁም የአየር፣ የውሃ እና የአፈር ብክለትን መከላከል፤ እንዲሁም የተቋማትን ተጠያቂነት፣ ግልጽነት እና መልካም አስተዳደርን ለማጠናከር፤ በጤናና በአካባቢ ጉዳት ሊያስከትሉ የሚችሉ ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ ንብረቶች አስተዳደር ዙሪያ ግልጽ የሆነ ተግባርና ኃላፊነት መስጠት፣ የቁጥጥር ስርአት እና የአፈጻጸም መለኪያዎች እንዲኖሩ ማድረግ ነው።

 በማኑዋሉ የተጠቀሱት መሠረታዊ መርሆዎች የትኞቹ ናቸው ?

አቶ መላኩ ፡ እነዚህ ንብረቶች በአንድ በኩል ሀብት በሌላ በኩል ደግሞ መራዥ ወይም ገዳይ ናቸው። ስለሆነም ንብረቶች ጉዳት እንዳያስከትሉ ለማድረግ የሚከተሉትን ስድስት ዓለም አቀፍና አገራዊ መርሆዎች በዋና መመዘኛነት አስቀምጧል። አንደኛው የአካባቢ ብክለት አድራሽ የካሳ/የወጪ ኃላፊነት መርህ (Polluter Pays Principle)፣ ሁለተኛው ንብረቶች አያያዝ የቅድሚያ ደረጃ መርህ (Waste Hierarchy)፣ ሶስተኛው ደግሞ የቅድመ-ጥንቃቄ መርህ (Precautionary Principle)፣ አራተኛው የዙር ኢኮኖሚ ሥርዓት (Circular Economy)፣ አምስተኛው የአምራች የተራዘመ ኃላፊነት (Extended Producer Responsibility)፣ ስድስተኛውና የመጨረሻው ከመነሻ እስከ መድረሻ አስተዳደር (Cradle to Grave Management) የሚባሉ መርሆዎችን ይከተላል፡፡

 በጤናና በአካባቢ ጉዳት ሊያስከትሉ የሚችሉ ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ ንብረቶች አያያዝ፣ አጓጓዝ፣ አጠቃቀም እና አወጋገድን በሚመለከት ሀገራዊ /ብሔራዊ ሕጎች እና ዓለም አቀፋዊ ማዕቀፎች ምን ያህል ተካተዋል ?

አቶ መላኩ ፡ የተዘጋጀው ማንዋል በከፍተኛ ደረጃ ሀገራዊ /ብሔራዊ ሕጎች እና ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ላይ መሠረት ያደረገ እንዲሁም ያካተተ ነው፡፡ ከሀገራዊ /ብሔራዊ ሕጎች የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 44 ንዑስ አንቀጽ 1 ሁሉም ሰዎች ንጹሕና ጤናማ በሆነ አካባቢ የመኖር መብት እና አንቀጽ 92 ከንዑስ አንቀጽ 1-4፣ የአካባቢ ብክለት ቁጥጥር አዋጅ ቁጥር 300/1995፤ የአካባቢ ተፅዕኖ ግምገማ አዋጅ ቁጥር 299/1994፤ የደረቅ ቆሻሻ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 513/1999፤ የመንግሥት ግዥና ንብረት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1333/2016 እና መመሪያ ቁጥር 1095/2017 መነሻ ያደረገ ነው።

ከዓለም አቀፍ ስምምነቶች የአደገኛ ቆሻሻዎችን ድንበር ተሻጋሪ ዝውውር የሚቆጣጠረው የባዝል (Basel) ስምምነት፤ ዘላቂ ኦርጋኒክ በካዮችን የሚያግደው የስቶክሆልም (Stockholm) ስምምነት፤ የቅድመ-ግንዛቤ ፈቃድን የሚደነግገው የሮተርዳም (Rotterdam) ስምምነት፤ እና አፍሪካን ከአደገኛ ቆሻሻ መጣያነት የሚጠብቀው የባማኮ (Bamako) ስምምነት በዋናነት የሚጠቀሱ የህግ መነሻዎቻችን ናቸው።

     ማኑዋሉ በጤናና በአካባቢ ጉዳት ሊያስከትሉ የሚችሉ ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ ንብረቶች በተመለከተ በምድብ  ከፍሏቸዋል። እነዚህ ምድቦች እና የደህንነት ስጋቶች የትኞቹ ናቸው?

አቶ መላኩ ፡ ማኑዋሉ በጤናና በአካባቢ ጉዳት ሊያስከትሉ የሚችሉ ከአገልግሎት ውጭ የሆኑ ንብረቶችን በተመለከተ በስምንት ምድብ ከፋፍሎ አስቀምጧል። ምድቦችን በሚከተለው መልኩ ማስቀመጥ ይቻላል። ምድብ ሀ ተብለው የተቀመጡት ጊዜያቸው ያለፈባቸው ኬሚካሎች ሲሆኑ በዋናነት ድንገተኛ ፍንዳታ፣ መርዛማ ጋዝ የመልቀቅ፣ የማከማቻ እቃዎችን የመብላት እና የማቃጠል አደጋ ሊያደርሱ የሚችሉ ናቸው። ምድብ ለ  ኤሌክትሮኒክ ቆሻሻ (E-Waste) ነው። ይህም ከባድ ብረቶች (ሊድ፣ ሜርኩሪ፣ ካድሚየም) ወደ አፈርና ከርሰ-ምድር ውሃ ሰርገው በመግባት አፈርን፣ ውሀንና ተፈጥሮን ይበክላሉ። ምድብ ሐ ያረጁ መድኃኒቶችን ያጠቃልላል። ይህም የመድኃኒት መላመድ (AMR) ስጋት፣ የውሃ አካላት ብክለትና በሰው ላይ ፈጣን መመረዝ ያስከትላል። ምድብ መ ራዲዮአክቲቭ ቁሳቁሶችን ይይዛል። እነዚህ አደገኛ ንብረቶች በአይን የማይታይ ገዳይ ጨረር፣ የሕዋስ ማውደም፣ የጄኔቲክ መዛባትና የካንሰር አደጋን የሚያስከትሉ ናቸው።

ምድብ ሠ ስር የተቀመጡት ደግሞ የኢንዱስትሪ ዝቃጮች (Sludge) ሲሆኑ የሚያስከትሉት አደጋም በብዛት የውሃ አካላትን ብክለትና የብዝሃ-ሕይወት ውድመትን ነው፡፡ ምድብ ረ የግብርና ኬሚካሎች (POPs) የሚያጠቃልል ነው። እነዚህ ኬሚካሎች ዘላቂነት ባለው የምግብ ዋስትና እና በንቦች ህልውና ላይ ከፍተኛ አደጋ ያስከትላል። ምድብ ሰ ውስጥ የተካተቱት ያገለገሉ ዘይቶችና ቅባቶች በሚል ነው። እነዚህ አደገኛ ንብረቶች የውሃ አካላትን በዘይት ሽፋን ማፈን፣ የኦክስጅን እጥረት፣ ለካንሰር አምጪ ጭስ ልቀት ምክንያት ናቸው። የመጨረሻው ምድብ ሸ ሲሆን በዚህ ስር የተመደቡት ሊድ-አሲድ ባትሪዎች ናቸው። እነዚህ ባትሪዎች ሰልፈሪክ አሲድ የሚለቁ በመሆናቸው በልጆች አእምሮና ነርቭ ላይ ከፍተኛ ጉዳት ያስከትላሉ።

 ይህን ማንዋል በማስፈጸም ሂደት የባለስልጣን መሥሪያ ቤቱ ሚና ምን እንደሆነ ቢገልጹልን ?

አቶ መላኩ ፡ የመንግስት ግዥና ንብረት ባለሥልጣን ማንዋሉን ያስፈጽማል፤ በበላይነት ይመራል፡፡ በመምራት ሂደት ውስጥ ደግሞ የህጎችን እና የማንዋሉን ተግባራዊ አፈጻጸም በየተቋማቱ በቅርብ የመከታተል፣ የመደገፍ፣ ኦዲት የማድረግ፣ የአቅም ግንባታ ስልጠናዎችን የመስጠትና ሙያዊ ድጋፍ የማድረግ እንዲሁም የማንዋሉን እና ተዛማጅ ህጎችን ተግባራዊ አፈጻጸም የመከታተል ሚና አለው፡፡